David Hockney không chỉ là một tượng đài của nghệ thuật Pop Art phương Tây mà còn là một nghệ sĩ đóng vai trò như chiếc cầu nối giữa các triết lý nghệ thuật châu Âu và châu Á. Đằng sau những bức tranh hồ bơi California rực rỡ sắc màu hay những phong cảnh hùng vĩ của vùng Yorkshire là một cuộc đối thoại sâu sắc với mỹ học phương Đông. Ngược lại, ngôn ngữ nghệ thuật độc đáo của ông cũng đã truyền cảm hứng mạnh mẽ và góp phần định hình phong cách của nhiều nghệ sĩ đương đại hàng đầu châu Á như Takashi Murakami, Liu Xiaodong, Zeng Fanzhi, Yoshitomo Nara hay Cao Fei.
David Hockney đang bế hai chú chó Stanley và Boodgie, đằng sau là các tác phẩm vẽ hai chú chó thương yêu của ông. Đây là giai đoạn mà rất nhiều người bạn của ông đã mất vì AIDS, và cách ông nhìn cuộc đời thông qua việc tập trung vẽ các chú chó của mình đã giúp ông phần nào vượt qua được giai đoạn khó khăn trong cuộc đời này.
Cuộc Đối Thoại Hai Chiều: Những Tương Đồng Phong Cách Và Ảnh Hưởng Phương Đông Trong Nghệ Thuật David Hockney
Để hiểu được ảnh hưởng sâu rộng của David Hockney đối với nghệ thuật châu Á, trước hết cần nhìn lại cách mà mỹ học phương Đông đã làm thay đổi tư duy nghệ thuật của chính ông. Đây không phải là một dòng ảnh hưởng một chiều mà là một vòng tuần hoàn sáng tạo liên tục giữa Đông và Tây.
Hình ảnh trích từ bộ phim của David Hockney và Philip Haas, "Một ngày trên kênh đào cùng Hoàng đế Trung Hoa", Milestone Film & Video, đơn vị phát hành, Harrington Park, New Jersey, 1988. Hình ảnh được cung cấp bởi Philip Haas và David Hockney.
Từ Chối Phối Cảnh Tuyến Tính Phương Tây Qua Tranh Cuộn Trung Hoa
Bước ngoặt quan trọng nhất trong sự nghiệp của Hockney diễn ra vào năm 1983 khi ông dành nhiều giờ nghiên cứu kiệt tác tranh cuộn thế kỷ XVII "Chuyến tuần du phương Nam của Hoàng đế Khang Hy " của họa sĩ Vương Huy tại Bảo tàng Metropolitan ở New York.
Vương Huệ (1632–1717) và các trợ lý, chi tiết từ Cuộn tranh “Chuyến tuần du phương Nam của Hoàng đế Khang Hy” số IV: Từ Hồng Hoa Phố đến Thiên Quan qua Pizhou, khoảng năm 1698. Tranh cuộn ngang, mực và màu trên lụa, kích thước 68,2 × 1.562 cm. Bảo tàng Guimet, số đăng ký MA 2460. Ảnh © RMN-Grand Palais (MNAAG, Paris) / Michel Urtado.
Trong nhiều thế kỷ, nghệ thuật phương Tây bị chi phối bởi phối cảnh tuyến tính thời Phục Hưng, buộc người xem phải đứng trước một “cửa sổ” cố định để quan sát thế giới từ một điểm nhìn duy nhất. Ngược lại, tranh cuộn Trung Hoa sử dụng một dạng “điểm nhìn di động”, cho phép người xem khám phá không gian theo từng bước chuyển động của mắt.
Hockney nhận ra rằng người xem hoàn toàn có thể “đi bộ” xuyên qua một bức tranh bằng ánh nhìn của mình. Khám phá này đã ảnh hưởng trực tiếp đến những tác phẩm ghép ảnh quy mô lớn của ông, cũng như các loạt tranh phong cảnh sau này. Ông chủ động làm phẳng chiều sâu không gian để kéo người xem bước vào tác phẩm thay vì đứng bên ngoài như một khán giả thụ động.
Không Gian Phẳng Và Những Mảng Màu Rực Rỡ
Bảng màu của Hockney, đặc biệt trong các tác phẩm acrylic những năm 1960 và 1970, có nhiều điểm tương đồng đáng chú ý với tranh khắc gỗ Ukiyo-e của Nhật Bản.
"Tuyết", 1973, bản in Pianographic, kích thước 102 × 85 cm, David Hockney.
Lưu ý: Pianographic print là một kỹ thuật in đặc biệt do David Hockney phát triển vào đầu thập niên 1970
Ông ưa chuộng những mảng màu nguyên sắc, phẳng và gần như không có sắc độ chuyển tiếp để định hình vật thể. Cách tiếp cận này tương đồng với mỹ học Đông Á, nơi giá trị biểu cảm của đường nét, hình khối và màu sắc thường được đề cao hơn việc tái hiện chính xác không gian ba chiều theo lối hiện thực.
Ở cả hai triết lý này, mục tiêu không phải là sao chép thế giới một cách máy móc mà là truyền tải cảm xúc và trải nghiệm thị giác của người nghệ sĩ.
David Hockney Đã Ảnh Hưởng Đến Những Gương Mặt Lớn Của Nghệ Thuật Đương Đại Châu Á Như Thế Nào?
Khi ngôn ngữ thị giác của David Hockney lan tỏa đến châu Á thông qua các triển lãm lớn, đặc biệt là triển lãm lịch sử tại Trung Quốc năm 1981 và các triển lãm sau đó tại Nhật Bản, nhiều nghệ sĩ bản địa đã tìm thấy ở ông một nguồn cảm hứng đặc biệt.
Hockney cho họ thấy rằng hoàn toàn có thể hiện đại hóa di sản văn hóa dân tộc mà không cần đánh mất bản sắc hoặc chạy theo những xu hướng phương Tây một cách thụ động.
Takashi Murakami: Cuộc Gặp Gỡ Giữa “Superflat” Và Điểm Nhìn Di Động
Hành tinh 66: Kì nghỉ hè, Takashi Murakami
Điểm Tương Đồng
Takashi Murakami nổi tiếng toàn cầu với lý thuyết Superflat (Siêu Phẳng), một mỹ học xóa nhòa ranh giới giữa nghệ thuật hàn lâm và văn hóa tiêu dùng đại chúng như manga, anime hay hàng hóa thương mại.
Tinh thần này phản chiếu trực tiếp triết lý Pop Art của Hockney, người đã nâng những vật dụng và công nghệ đời thường như máy fax, ảnh Polaroid hay iPad lên vị thế của nghệ thuật bảo tàng.
Ảnh Hưởng
Về mặt không gian thị giác, các bố cục phẳng gần như không có chiều sâu của Murakami kế thừa truyền thống hội họa Nihonga của Nhật Bản nhưng đồng thời được tiếp thêm sức mạnh từ sự giải phóng khỏi phối cảnh tuyến tính mà Hockney cổ vũ.
Sự giao thoa này đã giúp Murakami biến những biểu tượng văn hóa đại chúng thành các tác phẩm mỹ thuật có giá trị nghệ thuật và thương mại rất cao.
Liu Xiaodong: Người Ghi Chép Hiện Thực Đời Thường
Liu Xiaodong vẽ "Out of Beichuan", 2010. Ảnh: Weng Yunpeng.
Liu Xiaodong, "Out of Beichuan", 2010, sơn dầu trên toan
Điểm Tương Đồng
Nếu Hockney ghi lại hình ảnh tầng lớp trung lưu California thông qua những chân dung thân mật bên hồ bơi, thì Liu Xiaodong lại đóng vai trò như một nhà biên niên sử bằng hình ảnh của xã hội Trung Quốc đương đại.
Ông ghi lại cuộc sống của những con người bình thường giữa các biến động xã hội, kinh tế và đô thị hóa.
Chân dung một nghệ sĩ 1972, Bể bơi và hai người, David Hockney
Ảnh Hưởng
Liu Xiaodong chịu ảnh hưởng đáng kể từ phương pháp vẽ ngoài trời và chủ nghĩa hiện thực tâm lý của Hockney.
Tác phẩm của cả hai nghệ sĩ đều tràn ngập ánh sáng tự nhiên và tập trung vào những khoảnh khắc bình dị nhưng đầy cảm xúc của cuộc sống thường nhật. Cách Liu đặt những nhân vật bình thường vào những bối cảnh vừa hỗn độn vừa giàu chất thơ gợi nhớ đến khả năng xử lý bố cục và khoảng trống đầy tinh tế của Hockney.
Zeng Fanzhi: Nhịp Điệu Mạnh Mẽ Của Đường Nét
Zeng Fanzhi, E series 2022, số 13, sơn dầu trên toan, Hauser & Wirth
Một triển lãm lớn về các tác phẩm của David Hockney đã được tổ chức tại Học viện Nghệ thuật Hoàng gia (Royal Academy of Arts) vào năm 2012. David Hockney cho biết những bức tranh này được lấy cảm hứng từ phong cảnh vùng nông thôn Yorkshire.
Điểm Tương Đồng
Cả David Hockney và Zeng Fanzhi đều trải qua những chuyển biến quan trọng trong sự nghiệp, từ hội họa hình tượng sang những phong cảnh giàu tính biểu cảm hơn.
Ảnh Hưởng
Trong các bức phong cảnh trừu tượng quy mô lớn, Zeng Fanzhi sử dụng những nét cọ dày đặc, mãnh liệt và đầy năng lượng.
Sự tự do trong cách xử lý bút pháp này gợi nhớ đến những khu rừng Yorkshire hay những cánh đồng Normandy trong tranh của Hockney. Với cả hai nghệ sĩ, đường nét không chỉ mô tả thiên nhiên mà còn trở thành phương tiện truyền tải cảm xúc và năng lượng nội tâm.
Yoshitomo Nara: Sức Mạnh Của Không Gian Tối Giản
Yoshitomo Nara, Missing in Action ,1999, Sơn dầu trên toan, 180 x 144.9 cm
Sir George William Langham Christie; (Patricia) Mary (Nicholson), Lady Christie, David Hockney, 2002
Điểm Tương Đồng
Những đứa trẻ với đôi mắt to đầy thách thức trong tranh Yoshitomo Nara đã chinh phục công chúng trên toàn thế giới nhờ vẻ ngoài đơn giản nhưng đầy chiều sâu tâm lý.
Ảnh Hưởng
Nara chịu ảnh hưởng từ cấu trúc đồ họa và những bề mặt phẳng của Pop Art thập niên 1960 - phong trào mà Hockney là một trong những gương mặt tiên phong.
Bằng cách đặt nhân vật trên những nền màu đơn sắc và đồng nhất, Nara cô lập hoàn toàn thế giới nội tâm của đối tượng. Không gian vật lý được giản lược tối đa nhưng chiều sâu cảm xúc lại được mở rộng đáng kể - một kỹ thuật cũng xuất hiện trong nhiều bức chân dung đôi nổi tiếng của Hockney.
Cao Fei: Người Tiên Phong Của Kỷ Nguyên Số
Hình ảnh triển lãm của Cao Fei 'El futuro no es un sueño', 2024. MALBA, Buenos Aires, Argentina. Credits: Santiago Orty. Courtesy MALBA.
David Hockney vẽ với chiếc iPad của ông
"Ngọn lửa lớn", tranh kĩ thuật số vẽ trên iPad, sau đó được in ra thành nhiều bản với số lượng có hạn, David Hockney
Điểm Tương Đồng
Mối liên hệ giữa David Hockney và Cao Fei vượt xa khuôn khổ truyền thống của hội họa sơn dầu.
Cả hai đều chia sẻ tinh thần tiên phong trong việc ứng dụng công nghệ vào sáng tạo nghệ thuật.
Ảnh Hưởng
David Hockney là một trong những danh họa đầu tiên mạnh dạn chuyển từ cây cọ truyền thống sang iPad, biến màn hình kỹ thuật số thành một xưởng vẽ di động.
Là nghệ sĩ đa phương tiện hàng đầu của Trung Quốc, Cao Fei đại diện cho sự phát triển tiếp theo của tinh thần đó trong thế kỷ XXI. Thông qua thực tế ảo (VR), Metaverse, video art và các môi trường kỹ thuật số nhập vai, cô tiếp tục mở rộng cánh cửa mà Hockney đã khai mở khi đưa công nghệ số vào hội họa.
Giá Trị Vượt Thời Gian Của Sự Giao Thoa Văn Hóa
Cuộc đối thoại nghệ thuật giữa David Hockney và nghệ thuật đương đại châu Á cho thấy rằng sự sáng tạo chân chính không hề bị giới hạn bởi biên giới địa lý.
Hockney hướng về phương Đông để thoát khỏi những khuôn mẫu của truyền thống phương Tây. Trong khi đó, nhiều nghệ sĩ châu Á tìm thấy ở ông một công thức để kết hợp di sản văn hóa bản địa với nhịp sống hiện đại.
Đối với các nhà sưu tập và những người yêu nghệ thuật ngày nay, việc nhận thức được mối liên kết Á - Âu này là chìa khóa để hiểu sâu hơn giá trị nghệ thuật, văn hóa và thị trường của các kiệt tác đương đại.
Lời Tạm Biệt và Tri ân David Hockney
Trong một minh họa đầy cảm xúc, họa sĩ Katie Smith đặt David Hockney vào đúng nơi ông thuộc về: bên cạnh hồ bơi, trong bộ vest kẻ caro vàng cam rực rỡ, đội chiếc mũ hồng, mang đôi Crocs màu vàng và ôm trong tay một chú chó dachshund nhỏ. Phía sau là những ngọn đồi xanh mướt cùng những tán cây nở hoa màu hồng.
Khung cảnh ấy ấm áp, vui tươi và tràn đầy sức sống – chân dung của một người nghệ sĩ hoàn toàn hòa hợp với thế giới riêng của mình.
Những ngày này, thế giới nghệ thuật nói lời chia tay với David Hockney, một trong những nghệ sĩ vĩ đại nhất của thời đại chúng ta. Asian Art Bridge cũng muốn nói lời chia tay và tri ân ông qua bài viết này.
Trong suốt sự nghiệp phi thường của mình, ông đã dạy chúng ta cách nhìn thế giới theo một cách khác: tìm thấy vẻ đẹp trong những điều bình dị, đón nhận đổi mới và vượt qua mọi ranh giới của địa lý cũng như truyền thống nghệ thuật.
Ảnh hưởng của ông vượt xa ngoài biên giới phương Tây, truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ nghệ sĩ tại châu Á và trên toàn thế giới. Bằng tầm nhìn rực rỡ của mình, ông đã xây dựng những cây cầu giữa các nền văn hóa và mở rộng những khả năng mới cho nghệ thuật đương đại.
Tới ngày mà ông không còn hiện diện, di sản của David Hockney vẫn sẽ sống mãi trong các tác phẩm của ông và trong vô số nghệ sĩ mà ông đã truyền cảm hứng.
Một người khổng lồ thực sự của nghệ thuật hiện đại, David Hockney để lại cho chúng ta món quà cuối cùng: lòng can đảm để tiếp tục ngước nhìn những chân trời rộng lớn hơn và những bầu trời tươi sáng hơn.
Xin cảm ơn ông, David Hockney.
(*) Nguồn: Tổng hợp
