Trong nhiều thập kỷ, câu chuyện về nghệ thuật hiện đại châu Á chủ yếu được dẫn dắt bởi Trung Quốc, Nhật Bản và gần đây là Hàn Quốc. Tuy nhiên, một sự chuyển mình âm thầm đã diễn ra tại Đông Nam Á. Ngày nay, mỹ thuật hiện đại Việt Nam, đặc biệt là các tác phẩm xuất thân từ Trường Mỹ thuật Đông Dương (École des Beaux-Arts de l'Indochine) đang thu hút sự quan tâm chưa từng có từ các nhà sưu tập, tổ chức nghệ thuật và các nhà đấu giá quốc tế.
Từ những kỷ lục đấu giá của Mai Trung Thứ và Lê Phổ đến sự mở rộng của các nền tảng đấu giá chuyên biệt giữa Paris và Hà Nội, thị trường nghệ thuật Đông Dương đang bước vào một kỷ nguyên mới.
Đối với các nhà sưu tập, đây không chỉ đơn thuần là một xu hướng thị trường. Đây có thể là một trong những cơ hội quan trọng nhất của nghệ thuật châu Á hiện nay.
Mona Lisa, tranh màu trên lụa, 53,5 x 37,5 cm, 1974 - Mai Trung Thứ | Bảo tàng Quang San
Vì sao mỹ thuật hiện đại Việt Nam trở nên quan trọng vào lúc này?
Thị trường nghệ thuật toàn cầu đang thay đổi.
Theo Báo cáo Thị trường Nghệ thuật Toàn cầu 2026 của Art Basel & UBS, doanh số bán nghệ thuật toàn cầu đạt 59,6 tỷ USD trong năm 2025, tăng 4% sau hai năm suy giảm liên tiếp. Doanh thu đấu giá tăng 9%, trong khi thế hệ nhà sưu tập trẻ tiếp tục tham gia thị trường với tốc độ ngày càng nhanh.
Đồng thời, hành vi sưu tập cũng đang thay đổi.
Bà Charlotte Aguttes và ông Đinh Ngọc Đức, Giám đốc Trung tâm Văn hoá Việt nam tại Pháp, đứng cạnh một bức tranh của hoạ sĩ Nam Sơn.
Thay vì chỉ tập trung vào các bậc thầy nghệ thuật phương Tây đã được khẳng định, các nhà sưu tập ngày càng tìm kiếm những tác phẩm kết hợp giữa giá trị lịch sử, bản sắc văn hóa và tính khan hiếm. Sự dịch chuyển này đã mang lại lợi thế cho những phân khúc trước đây chưa được đánh giá đúng mức, trong đó có mỹ thuật hiện đại Việt Nam.
Kết quả là nhu cầu quốc tế đối với nghệ thuật Đông Dương ngày càng tăng, đồng thời kéo theo sự ghi nhận mới dành cho những nghệ sĩ đã góp phần định hình bản sắc nghệ thuật hiện đại của Việt Nam.
Di sản của Trường Mỹ thuật Đông Dương
Được thành lập tại Hà Nội vào năm 1925, Trường Mỹ thuật Đông Dương giữ một vị trí độc đáo trong lịch sử nghệ thuật.
Ngôi trường này đã kết hợp giữa nền đào tạo hàn lâm châu Âu và truyền thống mỹ thuật Việt Nam, tạo nên một thế hệ nghệ sĩ mà tác phẩm của họ không thể dễ dàng được xếp vào phạm trù nghệ thuật phương Tây hay châu Á.
Các nghệ sĩ như Mai Trung Thứ, Lê Phổ, Vũ Cao Đàm, Nguyễn Phan Chánh, Nguyễn Gia Trí, Trần Phúc Duyên và Phạm Hậu đã phát triển một ngôn ngữ tạo hình dung hòa giữa tinh thần hiện đại và bản sắc dân tộc.
Một thế kỷ sau, tác phẩm của họ ngày càng được công nhận là những thành tựu quan trọng nhất của nghệ thuật Đông Nam Á thế kỷ XX.
Dấu mốc kỷ niệm 100 năm thành lập trường cũng góp phần thúc đẩy sự quan tâm từ các tổ chức nghệ thuật và giới sưu tập, đưa nghệ thuật Việt Nam trở thành tâm điểm trong các cuộc đối thoại quốc tế về chủ nghĩa hiện đại.
Những kỷ lục đấu giá khẳng định sự trỗi dậy của nghệ thuật Việt Nam
Bằng chứng rõ ràng nhất cho sự hồi sinh này đến từ thị trường đấu giá.
Năm 2021, tác phẩm "Cô Phượng" của Mai Trung Thứ được bán với giá hơn 3,1 triệu USD, trở thành tác phẩm nghệ thuật Việt Nam đắt giá nhất từng được đấu giá.
Sau đó, Lê Phổ liên tiếp thiết lập những cột mốc mới với nhiều tác phẩm vượt mốc 2 triệu USD, bao gồm Family in the Garden đạt 2,37 triệu USD và Figures in the Garden đạt 2,29 triệu USD.
Các tác phẩm của Vũ Cao Đàm và Nguyễn Gia Trí cũng nhiều lần vượt ngưỡng nửa triệu USD, cho thấy sự trưởng thành ngày càng rõ nét của thị trường mỹ thuật Việt Nam.
Quan trọng hơn, những kỷ lục này không phải là các sự kiện đơn lẻ. Các phiên đấu giá chuyên đề về mỹ thuật hiện đại Việt Nam tại Hồng Kông, Singapore, Paris và Pháp gần đây thường xuyên đạt tỷ lệ bán thành công trên 90%, thậm chí có phiên đạt 100%.
Đối với các nhà sưu tập, những con số này phản ánh tính thanh khoản mạnh mẽ, nhu cầu bền vững và niềm tin quốc tế ngày càng lớn đối với nghệ thuật Việt Nam.
Mai Trung Thứ: Gương mặt quốc tế của mỹ thuật hiện đại Việt Nam
Trong số các nghệ sĩ Việt Nam, Mai Trung Thứ đã trở thành cái tên được biết đến rộng rãi nhất trên trường quốc tế.
Bức "Mona Lisa" của Mai Trung Thứ vẽ năm 1958 được gõ búa với giá 225,410 USD tại Sotheby's Singapour năm 2023.
Những bức tranh lụa tinh tế của ông, thường khắc họa phụ nữ, trẻ em, nhạc công và những khoảnh khắc đời thường, đang được giới sưu tập tại châu Á, châu Âu và Bắc Mỹ săn đón mạnh mẽ.
Có nhiều lý do giải thích cho thành công này:
-
Nguồn cung tác phẩm đạt chất lượng bảo tàng vô cùng hạn chế
-
Hồ sơ xuất xứ (provenance) vững chắc gắn liền với Pháp và Việt Nam
-
Kỹ thuật tranh lụa xuất sắc
-
Chủ đề mang tính phổ quát nhưng vẫn đậm đà bản sắc Việt Nam
Năm 2025, kiệt tác Le Concert được bán với giá 1,81 triệu EUR tại Pháp, tiếp tục củng cố vị thế của Mai Trung Thứ như một trong những tên tuổi hàng đầu của nghệ thuật hiện đại châu Á.
Khi nhu cầu tiếp tục gia tăng trong khi nguồn cung hữu hạn, ngày càng nhiều nhà sưu tập xem Mai Trung Thứ là một nghệ sĩ “blue-chip” trong thị trường nghệ thuật châu Á.
Le concert, tranh màu trên lụa, 92 x 65 cm, 1978 với giá gõ búa 1,81 triệu euros | AGUTTES
Vượt ra ngoài những kỷ lục: Chiều sâu ngày càng lớn của thị trường nghệ thuật Đông Dương
Thị trường mỹ thuật Việt Nam không còn được dẫn dắt bởi chỉ ba hay bốn nghệ sĩ ngôi sao.
Một trong những diễn biến đáng chú ý trong vài năm gần đây là sự ghi nhận ngày càng tăng dành cho các nghệ sĩ thế hệ thứ hai và những tên tuổi từng bị bỏ quên của Trường Mỹ thuật Đông Dương.
Các nhà sưu tập ngày càng quan tâm đến tác phẩm của:
-
Nguyễn Khang
-
Trần Phúc Duyên
-
Nguyễn Văn Tỵ
-
Tôn Thất Đào
-
Phạm Hậu
-
Lê Quốc Lộc
- Lê Văn Đệ
Sự mở rộng này phản ánh một thị trường trưởng thành hơn.
Thay vì chỉ tìm kiếm các tác phẩm mang tính biểu tượng, nhiều nhà sưu tập đang xây dựng những bộ sưu tập toàn diện về mỹ thuật hiện đại Việt Nam như một phong trào lịch sử.
Diễn biến này tương tự những gì đã xảy ra với nghệ thuật hiện đại Trung Quốc cách đây khoảng hai thập kỷ, khi giới sưu tập bắt đầu vượt ra khỏi một vài tên tuổi nổi tiếng để đánh giá lại cả một thế hệ nghệ sĩ.
MILLON Vietnam và sự nổi lên của Hà Nội như một trung tâm thị trường nghệ thuật
Một chỉ dấu quan trọng khác cho sự phát triển của thị trường là sự hình thành của các cơ sở hạ tầng mới.
Năm 2024, MILLON thành lập MILLON Vietnam tại Hà Nội, trở thành nhà đấu giá quốc tế đầu tiên và hiện vẫn là duy nhất có văn phòng thường trực tại Việt Nam.
Đây là một cột mốc quan trọng đối với thị trường mỹ thuật Việt Nam.
Trong lịch sử, phần lớn các tác phẩm nghệ thuật Việt Nam được mua bán tại Paris, Hồng Kông, Singapore hoặc New York. Hà Nội dù là nơi khai sinh của nhiều nghệ sĩ Trường Mỹ thuật Đông Dương nhưng lại chỉ đóng vai trò hạn chế trong các giao dịch quốc tế.
Thông qua văn phòng tại Hà Nội, MILLON đã giới thiệu mô hình đấu giá song địa điểm (duplex auction), được tổ chức đồng thời giữa Paris và Hà Nội.
Mô hình này cho phép các nhà sưu tập tại Việt Nam và châu Âu tham gia cùng một phiên đấu giá theo thời gian thực, góp phần kết nối các nhà sưu tập Việt Nam với những tác phẩm quan trọng đang nằm trong các bộ sưu tập quốc tế.
Theo Alexandre Millon, khoảng 80% người mua nghệ thuật Việt Nam trong các phiên đấu giá của họ là các nhà sưu tập Việt Nam, cho thấy sức mua và trình độ ngày càng cao của thị trường trong nước.
Sự nổi lên của Hà Nội như một trung tâm giao dịch đánh dấu một chương mới trong hành trình lưu chuyển toàn cầu của nghệ thuật Việt Nam.
Vì sao các nhà sưu tập quốc tế đang hướng đến nghệ thuật Việt Nam?
Ba yếu tố nền tảng đang thúc đẩy nhu cầu.
Tính khan hiếm
Những tác phẩm xuất sắc nhất của Mai Trung Thứ, Lê Phổ, Vũ Cao Đàm và Nguyễn Gia Trí ngày càng nằm trong các bộ sưu tập tư nhân và hiếm khi xuất hiện trở lại trên thị trường.
Giá trị lịch sử
Các nghệ sĩ của Trường Mỹ thuật Đông Dương đóng vai trò quyết định trong việc hình thành văn hóa và bản sắc nghệ thuật hiện đại Việt Nam.
Sự công nhận quốc tế
Các bảo tàng, học giả, nhà đấu giá và nhà sưu tập trên toàn thế giới ngày càng thừa nhận tầm quan trọng của mỹ thuật hiện đại Việt Nam trong lịch sử nghệ thuật châu Á.
Sự kết hợp của ba yếu tố này tạo nên một cơ hội hấp dẫn đối với các nhà sưu tập dài hạn.
Tương lai của nghệ thuật Đông Dương
Câu hỏi hiện nay không còn là liệu mỹ thuật hiện đại Việt Nam có xứng đáng được quốc tế công nhận hay không. Thị trường đã bắt đầu đưa ra câu trả lời.
Các kỷ lục đấu giá tiếp tục được thiết lập. Sự quan tâm từ các tổ chức nghệ thuật ngày càng mở rộng. Những thế hệ nhà sưu tập mới đang khám phá chiều sâu của nghệ thuật Đông Nam Á. Và Hà Nội ngày càng khẳng định vai trò là một thành viên tích cực trong hệ sinh thái nghệ thuật toàn cầu.
Đối với Asian Art Bridge, đây không chỉ là một cơ hội thị trường. Đây còn là cơ hội để kết nối lại các nhà sưu tập, tổ chức nghệ thuật và công chúng với một trong những di sản nghệ thuật quan trọng nhất của châu Á.
Khi dấu mốc kỷ niệm 100 năm Trường Mỹ thuật Đông Dương tiếp tục truyền cảm hứng cho các nghiên cứu học thuật và các thương vụ sưu tập mới, mỹ thuật hiện đại Việt Nam dường như đang chuẩn bị bước vào chương phát triển quan trọng nhất của mình.
Sự phục hưng của nghệ thuật Đông Dương không còn là một dự báo. Nó đã thực sự bắt đầu.
(*) Nguồn: Art Basel, VNNews, Sotheby's, Aguttes, Millon.
